Als er één specialiteit is die echt de ziel van de Val Bormida vertegenwoordigt, dan is het wel Lisoni. Deze aardappelplatbroden, die lijken op gnocchi maar een geheel eigen geschiedenis en traditie hebben, zijn een van die gerechten die veel meer vertellen dan alleen smaak: ze vertellen over de band met het land, met de boerencultuur en met de gezelligheid die alleen festivals kunnen geven.
Ik had het geluk om ze te proeven tijdens de Sagra dell’Agricoltura in Calizzano, een evenement dat de Pro Loco van Calizzano en de Pro Loco van Bardineto samenbrengt om een typisch Lisoni diner voor te schotelen. Het was een onvergetelijke ervaring, niet alleen vanwege het heerlijke eten, maar ook vanwege de warme en oprechte sfeer, waardoor je je onderdeel voelt van een gemeenschap, zelfs als je maar een bezoeker bent.
De traditionele specerijen van Lysons
Het meest fascinerende aan Lisoni is dat ze, afhankelijk van waar je je bevindt in de Bormida Vallei, op verschillende manieren gekruid kunnen worden, als weerspiegeling van lokale tradities en de verscheidenheid aan smaken die dit land te bieden heeft.
- Geplette knoflook uit de Rio Nero: In sommige gebieden, zoals me aan het eind van het festival werd uitgelegd, worden Lisoni op een eenvoudige maar smakelijke manier gekruid met geperste knoflook. Deze smaakmaker, die vooral gebruikelijk is langs de Rio Nero, versterkt de smaak van de aardappelen met een prikkelende frisheid, perfect voor liefhebbers van sterke smaken.
- Peterselie, room en knoflook in Mereta: Verder naar het noorden, richting Mereta, wordt de smaak rijker door de toevoeging van room, waardoor de Lisoni romig en omhullend wordt. De knoflook en peterselie maken het gerecht af en geven het een perfecte balans van frisheid en zoetheid.
- Bagna Cauda in Calizzano: Dichter bij Calizzano worden Lisoni geserveerd in een nog intensere versie, gekruid met bagna cauda, een saus op basis van knoflook, ansjovis en olijfolie. Het is een specerij die zijn wortels heeft in de Piemontese traditie, maar hier, in de heuvels tussen Ligurië en Piemonte, wordt het een integraal onderdeel van deze specialiteit, waardoor het een sterk, rustiek karakter krijgt.
Het festival van Lisoni in Murialdo
Een andere niet te missen gelegenheid om Lisoni te proeven is de Sagra dei Lisoni die elk jaar op 16 augustus wordt gehouden in Murialdo, ter gelegenheid van het feest van San Rocco. Hier worden Lisoni bereid volgens het lokale recept, met olie, peterselie en parmezaanse kaas, en gekookt op een hete bakplaat. Het koken op de bakplaat geeft ze een unieke knapperigheid, terwijl de eenvoudige maar smakelijke kruiden de echte smaak van de aardappelen naar voren brengen.
Op het festival worden Lisoni warm geserveerd, net van de bakplaat, vergezeld van een glas lokale wijn en het gezelschap van mensen die een passie voor lekker eten delen. Het is een viering van het gebied en de keuken, die zowel de lokale bevolking als bezoekers aantrekt die de authentieke smaken van de Bormida Vallei willen ontdekken.
I Lisoni: aardappelscones, een product om te verbeteren
Maar Lisoni is niet zomaar een feestgerecht: het is een echte uitdrukking van de gastronomische cultuur van de Bormida-vallei. De aardappelen, het hoofdingrediënt van dit gerecht, zijn een kwaliteitsproduct dat wordt verbouwd op het omliggende platteland, waar de bodem en het klimaat een smakelijke en voedzame productie bevorderen. Het recept van Lisoni is gebaseerd op de boerentraditie, die wist hoe ze het beste uit de weinige beschikbare ingrediënten kon halen om stevige en smakelijke gerechten te maken.
Vandaag de dag zijn Lisoni een symbool van identiteit voor veel gemeenten in het gebied. De bereiding is trouw gebleven aan de traditie, en hoewel de kruiden kunnen variëren, blijft de kern van het gerecht – het aardappeldeeg – altijd hetzelfde. De valorisatie van dit lokale product is essentieel om een traditie levend te houden die zich door de eeuwen heen heeft aangepast, maar nooit haar authenticiteit heeft verloren.
Elk dorp, een andere traditie
Wat ik ook zo leuk vind aan Lisoni is dat het een gerecht is om te delen. Tijdens het festival in Calizzano, terwijl ik in de rij stond, merkte ik hoezeer dit gerecht mensen weet te verenigen. Niet alleen omdat het in grote hoeveelheden wordt gekookt en geserveerd om met iedereen te delen, maar ook omdat het een gemeenschappelijk verhaal vertelt, bestaande uit territoria, familie en banden met het land.
Terwijl ik de Lisoni proefde, bedacht ik hoe belangrijk het is om deze lokale tradities te ondersteunen, niet alleen vanwege hun culturele waarde, maar ook vanwege het plezier dat ze geven. Dit is wat me het meest trof: eten is in Val Bormida veel meer dan alleen maar voeding, het is een manier om het leven en het gebied te vieren.
Lisoni zijn veel meer dan een eenvoudig aardappelbroodje: ze zijn een symbool van de Bormida Vallei, een gerecht dat de geschiedenis, cultuur en smaak omvat van een land dat altijd heeft geweten hoe je het beste uit zijn producten kunt halen. Of ze nu op smaak zijn gebracht met knoflook, room, peterselie of bagna cauda, Lisoni brengen de smaak van traditie, grondgebied en gezelligheid met zich mee.
Als je de kans hebt om een van de festivals bij te wonen waar ze worden bereid, mis het dan niet. Lisoni proeven in deze context, misschien vergezeld van een glas lokale wijn, is een ervaring die je de eenvoudige maar rijke keuken van de Bormida Vallei nog meer zal doen waarderen.
Evenementen en Festivals in Lisoni
- Sagra dell’Agricoltura in Calizzano: Traditioneel evenement in augustus, waar de Pro Loco van Calizzano en Bardineto samenwerken om een diner van Lisoni aan te bieden, gekruid volgens verschillende lokale tradities.
- Sagra dei Lisoni in Murialdo (16 augustus): Viering van het typische gerecht, bereid op de bakplaat en op smaak gebracht met olie, peterselie en Parmezaanse kaas, ter gelegenheid van het feest van San Rocco.
